Voor een inclusief en toegankelijk Arnhem

Dit jaar is het VN-verdrag Handicap 10 jaar in Nederland van kracht.

Dit VN-verdrag gaat over de meest basale mensenrechten voor mensen met een beperking. Toegang tot zorg, vervoer, gebouwen, onderwijs, arbeid, verkiezingen en informatie. Een toereikend inkomen. Een passende woning. Veel mensen met een beperking ervaren dat zij nog steeds niet op een gelijkwaardige manier mee kunnen doen. Mensen met een beperking staan op al deze terreinen nog steeds op achterstand en die achterstand neemt voor een deel nog altijd toe. Zo bleek ook uit de rapportage van het VN comité in Geneve van 11 september 2024.

Deze college onderhandelingen zijn bepalend voor hoe Arnhem de komende jaren gaat werken aan mensenrechten van Arnhemmers met een beperking. Toegankelijkheid en inclusie beginnen lokaal. De gemeente Arnhem kan een verschil maken.

We hebben de afgelopen 4 jaar gezien dat er stappen gezet zijn, met name als het gaat om toegankelijkheid. Dat kwam omdat hierover ambities waren opgenomen in het coalitieakkoord. Andere onderwerpen, die niet opgenomen waren in het coalitieakkoord kregen niet de aandacht die nodig was. Daarom hebben wij een overzicht gemaakt van punten die een plek moeten krijgen in het coalitieakkoord.

Zorg en ondersteuning
Wonen
Veiligheid en crisissituaties
Toegankelijkheid
- Toegankelijk bouwen en ontwerpen
- Mobiliteit
- Inclusieve activiteiten en recreatie
- Stimuleren ondernemers
Vervoer
Werk en Inkomen
Onderwijs
Mantelzorg
Niets over ons, zonder ons

Zorg en ondersteuning

Schaarste in de zorg als gevolg van vergrijzing levert dilemma’s op. Er wordt gesproken over het eerlijk delen van de lasten. Eerlijk delen wil zeggen dat er een eigen aanpak nodig is voor mensen die levenslang en levensbreed ondersteuning nodig hebben. Erken dat er een verschil is tussen mensen die levenslang ondersteuning nodig hebben en mensen die dat voor kortere duur, bijvoorbeeld levensfase gebonden nodig hebben.

Het is in strijd met mensenrechten om alleen mensen met een beperking/ chronische ziekte een levenlang de gevolgen van schaarste te laten dragen, terwijl anderen dit enkel in een veel kortere periode hoeven te doen. Daarom pleiten wij om juist in deze tijd van bezuiniging op het sociaal domein echt anders te gaan kijken.

Neem in het coalitieakkoord op dat er apart (Wmo) beleid moet komen voor mensen met een levenslange, levensbrede beperking.
Maak langdurig en levenslang beschikken het uitgangspunt bij mensen met een levenslange, levensbrede beperking. Elk jaar opnieuw weer moeten herhalen dat je nog steeds een spierziekte hebt, nog steeds niet kunt zien of nog steeds een verstandelijke beperking hebt is vernederend en inefficiënte inzet van tijd en geld. Maak langdurige en levenslange indicaties mogelijk.
De resultaten van onze enquête over ervaringen met het keukentafelgesprek laten zien dat een andere werkwijze van het wijkteam bij mensen met een levenslang, levensbrede beperking noodzakelijk is:
- Zet in op een methode om het eigen leven en eigen regie centraal te stellen zoals doorbraakmethode van IPW. Zorg als gemeente dat je de inwoners of gezinnen waar dit speelt kent, ga uit van vertrouwen, benut adviezen van betrokken professionals, zorg voor één aanspreekpunt, voorkom bureaucratie en dat mensen steeds opnieuw hetzelfde verhaal moeten vertellen en denk mee in wat er nodig is voor kwaliteit van zorg en leven voor de aanvrager van een voorziening en diens naaste(n).
- Al jaren wordt gesignaleerd dat wijkcoaches vaak onvoldoende kennis hebben over mensen met een levenslang/levensbrede beperking. Wijkcoaches zijn generalisten, ook de wijkcoaches in de meer gespecialiseerde teams. Voor inwoners is nu niet duidelijk welke kennis er van een wijkcoach mag worden verwacht. Maak een openbaar (kennis)profiel van de wijkcoaches, waarbij wordt aangegeven over welke kennis zij beschikken en voor welke zaken een expert nodig is. Voorwaarde is dat er dan ook vertrouwen vanuit het wijkteam is in het oordeel van experts.
- Inwoners hebben behoefte aan iemand die met ze meekijkt wat mogelijk is. Zorg dat wijkcoaches breder kijken dan de expliciet gestelde hulpvraag (de vraag achter de vraag) en indien nodig ook zoeken naar mogelijkheden buiten de Wmo (bijv. een aanvraag bij de Dullertsstichting, opzetten crowdfunding etc.)

Zet ervaringsdeskundigheid in het wijkteam in:
- Door inzet van geschoolde ervaringsdeskundigen binnen de wijkteams voor bijvoorbeeld intervisie en coaching van wijkcoaches.
- Bij de vertaling van gemeentelijk beleid naar werkwijze door het wijkteam.
Maak langdurige en intensievere onafhankelijke clientondersteuning mogelijk bij mensen in complexe situaties (bijv. gezinnen met kinderen, of mensen met zeer progressieve aandoeningen).

Wonen

Sinds mensen zonder beperking problemen ervaren met het vinden van een woning, wordt gesproken over een ‘wooncrisis’. Maar wonen is voor mensen met een beperking altijd al een crisis geweest. Toch zien we dat vragen om in projecten toegankelijk te bouwen worden weggewuifd. Alsof het vanzelf wel goed komt. Dat is niet zo, bij woningbouw heeft toegankelijkheid nog onvoldoende aandacht. In de Arnhemse prestatieafspraken worden mensen met een beperking niet eens genoemd. En er zijn geen afspraken over de bouw van woningen die geschikt zijn voor mensen die gebruik maken van een rolstoel of geluidsisolatie voor mensen die prikkelgevoelig zijn. En je wil niet alleen ergens kunnen wonen, maar ook bij je buren op bezoek kunnen of bij vriendjes thuis kunnen spelen.

Maak als gemeente een visie op toegankelijk en inclusief wonen. Met doelstellingen op het gebied van woningen die bewoonbaar zijn door mensen met een beperking en de bezoekbaarheid van woningen. De normen en definities van de NEN 9120 moeten hierbij het uitgangspunt zijn.
Gebruik deze visie als uitgangspunt bij gesprekken met projectontwikkelaars en woningcorporaties.
Onderzoek van Companen (bijlage bij woonvisie) liet zien dat gemeente en corporaties geen overzicht hebben van welke woningen bewoonbaar zijn door mensen met een fysieke beperking. Voor mensen die prikkelgevoelig zijn door hun beperking is überhaupt geen informatie beschikbaar. Laat de woningvoorraad in Arnhem onderzoeken, om dit woonaanbod in kaart te brengen. Gebruik hiervoor de normen en definities van de NEN 9120.
Maak afspraken over geluidsisolatie tussen woningen bij renovatieprojecten en onderzoek de mogelijkheid om geluidsisolatie te laten doen als woonaanpassing vanuit de WMO.
Zorg voor goede ondersteuning van wooninitiatieven. Landelijk en ook in Arnhem zijn steeds meer mensen die zelf hun ondersteuning willen regelen. Of ouders die dit met en voor hun kinderen met een verstandelijke beperking willen regelen. Mensen willen meer zeggenschap over wie aan hun lijf zit en wie bij ze over de vloer komt. Het organiseren van wonen en zorg vraagt om coördinatie. Op dit moment is er niemand die deze rol op zich neemt. Dat maakt het heel lastig voor mensen met woonwensen om hiermee aan de slag te gaan. Neem als gemeente een coördinerende rol bij wooninitiatieven.

Veiligheid en crisissituaties

Veiligheid bij brand en noodsituaties is op dit moment niet geborgd voor mensen met een beperking. Regels voor brandveiligheid gaan er bijvoorbeeld vanuit dat iedereen zelfstandig, lopend, via de trap een plek kan ontvluchten. Dit brengt mensen met een beperking in gevaar. D

Spreek af dat er een plan van aanpak moet komen om de veiligheid van mensen met een beperking/ chronische ziekte te borgen bij:
- Wonen
- Publieke locaties en voorzieningen
- Evenementen
- Noodsituaties (maak hiervoor ook ruimte binnen de Wmo)
- Communicatie bij crises

Toegankelijkheid

Toegankelijk bouwen en ontwerpen

Dit is het onderwerp waarop de afgelopen 4 jaar het meeste veranderd is in positieve zin. Toch wordt 7 jaar na vaststellen door de gemeenteraad, de Arnhemse Standaard Toegankelijkheid nog altijd niet uitgevoerd.

De basis van die standaard is betrekken van ervaringsdeskundigheid vanaf de start en in elke fase van het bouwproces. We zien dat het sterk afhankelijk is wie de projectmanager is, of dit gebeurd en hoe dit gebeurd. Hierdoor heeft toegankelijkheid in projecten nog niet altijd de aandacht die nodig is om een werkelijk toegankelijke stad in te richten. Duurzaamheid en toegankelijkheid worden nog te vaak tegenover elkaar gezet. Terwijl mensenrechten toch juist ook onderdeel zijn van een duurzame samenleving en mensen met een beperking ook de problemen van klimaatverandering ervaren.

Toegankelijkheid en de inzet van ervaringsdeskundigheid moet standaard een plek moet krijgen in gebiedsvisies met een betere borging binnen projectmanagement. Toegankelijkheid is niet slechts één van de belangen, maar een belangrijke randvoorwaarde, net als veiligheid.
Zorg voor een inclusieve visie op erfgoed, zodat Arnhems erfgoed werkelijk van iedereen wordt. Inclusie en toegankelijkheid voegen waarde toe.

Mobiliteit

Zonering van verkeersstromen moet uitgangspunt van beleid zijn. Met voor voetgangers altijd een fiets en autovrije looproute. Alleen op die manier wordt de openbare ruimte werkelijk toegankelijk.
Maak inclusief oversteekbeleid, waarbij het perspectief van mensen met een beperking uitgangspunt is. Op die manier kan iedereen deelnemen aan het verkeer.
Maak inclusief fietsbeleid. De gebruikers van fietspaden zijn heel divers. Ook mensen met een beperking zijn “fietser”, bijvoorbeeld met een handbike, scootmobiel, driewielfiets, maar ook elektrische rolstoel. Fietspaden en infrastructuur worden nu vaak ontoegankelijk ontworpen.

Inclusieve activiteiten en recreatie

Er worden veel leuke evenementen en activiteiten georganiseerd in de stad. Zowel door professionals als door inwoners. Het is niet vanzelfsprekend dat kinderen en volwassenen met een beperking zich welkom voelen en mee kunnen doen.

Neem eisen voor toegankelijkheid en inclusie op bij evenementenvergunningen en subsidieregelingen. Denk hierbij ook aan de culturele broedplaatsen die op dit moment nog bijna allemaal ontoegankelijk zijn, waardoor artiesten met een beperking geen werkplek of podium vinden.
Stel heldere verwachtingen over toegankelijkheid en inclusie bij activiteiten vanaf professionele organisaties zoals Rijnstad en Sportbedrijf maar ook Jeugdland.
Inwoners die activiteiten organiseren moeten ondersteuning kunnen krijgen om hun activiteiten inclusief te organiseren. Deze kennis moet in de wijken worden geborgd. Mogelijk kunnen organisaties als Rijnstad en Sportbedrijf Arnhem daar een rol in spelen.
Er is nu geen plek waar informatie over toegankelijke recreatie in Arnhem wordt gebundeld. Het is logisch om dit bij Citystore Arnhem onder te brengen. Dat is de plek waar informatie over recreatie in de regio nu al wordt verzameld, alleen ontbreekt hier nu nog informatie over toegankelijkheid.

Stimuleren ondernemers

Sinds 2024 heeft Arnhem een toegankelijkheidsfonds voor ondernemers. Dit fonds eindigt op 31 december 2027. Uit andere gemeenten weten we dat structurele ondersteuning en stimulering van ondernemers belangrijk is.

Vervoer

Schaf de gemeentelijke beleidsregels voor het Wmo vervoer af.
Zorg dat kinderen met een beperking en of chronische ziekte voorrang krijgen in het gebruik van leerlingen vervoer. Zij hebben geen keuze mogelijkheid naar welke school ze gaan en zijn dus afhankelijk van dit vervoer om onderwijs te kunnen volgen.
Neem bij een nieuwe aanbesteding voor doelgroepenvervoer en leerlingenvervoer kwaliteitsregels op, gebaseerd op de huidige problemen met AVAN.
Maak afspraken over controle door de gemeente(raad) op invoering van regels door AVAN zelf. We zien de afgelopen jaren een toename van regels die gebruik bemoeilijken, zoals een boete op last-minute boeken. In een nieuwe aanbesteding zou de vervoersorganisatie hier minder vrijheid in moeten krijgen.

Werk en Inkomen

Op dit moment is er geen structurele regeling voor mensen die door hun beperking hoge energiekosten hebben. Zorg dat hier een regeling voor komt.
Borg de inzet op inclusief werkgeverschap bij de gemeente Arnhem zelf, op alle niveaus en lagen van de organisatie. Ook voor mensen met een indicatie beschut werk.
Zorg dat werkconsulenten van de gemeente kennis hebben over rechten van en ondersteuningsmogelijkheden bij een arbeidsbeperking.

Onderwijs

Maak werk van bouwen voor inclusief onderwijs. Op dit moment zijn alleen middelen beschikbaar voor bezoekbare schoolgebouwen. Zorg dat deze toereikend worden voor inclusief onderwijs zodat alle kinderen naar een school in de buurt kunnen.
Maak als gemeente een visie op inclusief onderwijs en laat die de basis zijn voor de inzet bij de Maatschappelijk Educatieve Agenda Arnhem.

Mantelzorg

Zorg voor het netwerk rondom iemand met een beperking of chronische ziekte. Nu wordt het netwerk ingezet als een soort onuitputtelijke bron van ondersteuning. Juist in situaties die voor een levenslang zijn, is het noodzakelijk om ook dat netwerk ondersteuning te bieden, zodat zij overeind blijven. Alleen dan kunnen zij langdurige mantelzorg bieden. Daarbij is het belangrijk om te zorgen dat mensen meer zijn dan mantelzorger, maar ook nog andere rollen kunnen behouden, zoals partner, ouder, vriendin etc.

Niets over ons, zonder ons

Basis van het VN-verdrag Handicap is dat er geen beslissingen over mensen met een beperking genomen kunnen worden, zonder hen te betrekken. Dit kan alleen met sterke belangenorganisaties. De gemeente Arnhem heeft een lange traditie om die te ondersteunen. De afgelopen jaren zien we zelf een uitbreiding van de inzet. Daarbij moet het uitgangspunt zijn dat structurele uitbreiding van inzet, ook gepaard moet gaan met structurele uitbreiding van uren. Zoals bijvoorbeeld dat in de AST wel het belang van ervaringsdeskundigheid is vastgelegd, maar zonder hier uren aan te koppelen. Wanneer de AST werkelijk gaat worden uitgevoerd zoals is vastgelegd, dan zal er meer inzet van ervaringsdeskundigheid nodig zijn. Daar moeten dan ook middelen voor gereserveerd worden.